Jesteś tutaj

Superksiężyc

Dnia14 listopada 2016 wieczorem  będzie można obserwować wyjątkowe zjawisko zwane potocznie i astrologicznie „superkiężycem”. Tego dnia Księżyc będzie w „pełni” a widoczny i rekordowy w XXI wieku rozmiar będzie 14% większy a jasność o 30% (w porównaniu z pełnią podczas gdy Księżyc jest najmniejszy).  Następne podobnie wyjątkowe zjawisko będzie 25 listopada 2034 roku. Księżyc możemy obserwować bezpośrednio lub za pomocą sprzętu optycznego takiego jak lornetki lub teleskopy. Niestety Księżyc w pełni wygląda "płasko" i brak jest na nim szegółów poza dużymi plamami mórz księżycowych i ledwo widocznymi niektórymi kraterami. Księzyc najciekawszy jest podczas innych faz kiedy mozemy obserwować terminator i cienie kraterów.

Ze zjawiskiem tym związane są rekordowe siły pływowe wywołane tym, że Ziemia jest wyjątkowo mocno rozciągana w przeciwne strony przez grawitację Słońca i Księżyca. Efektem tych sił są deformacje skorupy ziemskiej i zjawiska przypływów i odpływów morskich. Istnieją opinie o możliwości wystąpienia w tym dniu szczególnie nasilonych naturalnych katastrof takich  jak trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów. Na szczęście w przeszłości podczas poprzednich podobnych zjawisk nie dochodziło do nich częściej niż zwykle.

Oczywiście rzeczywiste rozmiary Księżyca nie ulegają zmianie ale ulega zmianie jego odległość od Ziemi a co za tym idzie jego rozmiar kątowy na niebie. Księżyc krąży wokół Ziemi po orbicie eliptycznej z okresem 27.3 dnia. Podczas swojej drogi zbliża się do Ziemi na odległość średnio 362 tysięcy km (punkt perygeum) i oddala na 405 tysięcy km (apogeum). Odległości te wahają się i podczas zjawiska „superksiężyca” wyniesie 356 tysięcy km co można wytłumaczyć tym, że grawitacja Słońca i Ziemi razem wyjątkowo mocno „ciągną” Księżyc w swoja stronę.

Najmniejsza odległość Księżyca od Ziemi i jednocześnie pełnia występuje w przybliżeniu co około 411 dni lecz momenty obydwu zjawisk nie są równoczesne lecz tym razem są wyjątkowo bliskie.

Orbita Księżyca jest nachylona zarówno względem płaszczyzny równika jak i względem orbity Ziemi wokół Słońca. Ruch Księżyca wokół Ziemi jest bardzo skomplikowany a parametry orbity ulegają ciągłym zmianom. Dla przykładu położenie najbliższego punktu orbity wykonuje pełny obieg wokół Ziemi z okresem 8,85 roku a orientacja osi obrotu z okresem 18.6 roku – jest to zjawisko zwane precesją i obserwowane podczas obracania bączka zabawki dla dzieci. Dodatkowo odległość Księżyca od Ziemi powiększa się mniej więcej 4 cm na rok i doprowadzi w przyszłości do jego ucieczki – zjawisko to powiązane jest z siłami pływowymi i spowolnieniem ruchu obrotowego Ziemi.

Marek Sendyk