Merkury

Tę najmniejszą z czterech planet ziemskich trudno wypatrzeć, gdyż z powodu jej małej średniej odległości od Słońca, wynoszącej tylko 57,9 mln km, zazwyczaj niknie po prostu w jego blasku. Orbita Merkurego ma mimośród 0,21, jest więc eliptyczna. Część jego powierzchni jest pokryta regularnymi pofałdowaniami i wygląda w związku z tym jak zamknięty celofan.

Merkury
fot. Merkury - zdjęcie zrobione przez sondę Mariner 10
(autor: NASA)

Fałdy te powstały prawdopodobnie wskutek upadku meteorytów na jeszcze gorącą i plastyczną młodą planetę. Zwraca uwagę przede wszystkim krater uderzeniowy o średnicy równej jednej czwartej średnicy Merkurego. W początkowym etapie obserwacji planet panowało przekonanie, że Merkury nie obraca się wokół własnej osi. Później stwierdzono jednak, że na dwa obiegi dookoła Słońca wykonuje trzy obroty wokół własnej osi. Jeden obrót trwa około 59 ziemskich dni. W ten sposób Merkury przez długi czas zwraca się do Słońca stale tą samą stroną Temperatura na dziennej stronie planety podnosi się w związku z tym do 425 stopni Celsjusza i spada po stronie nocnej do minus 170 stopni. Tak wysokie dzienne temperatury i małą masa Merkurego, wynosząca niewiele ponad 5% masy Ziemi, powodują, że planeta ta nie ma właściwie żadnej atmosfery, gdyż nie może jej utrzymać.[1]

Przyspieszenie siły ciężkości na powierzchni Merkurego wynosi około 3,7 m/s2. Powierzchnia Merkurego jest pokryta ciemnym regolitem, podobnym do gruntu księżycowego: albedo 0,06 - 0,08 jest również zbliżone do albedo księżyca. Temperatura nagrzanych przez Słońce obszarów planety wynosi średnio ponad 400°C. Z powodu wahań temperatury atmosfera Merkurego jest bardzo nikła: jej ciśnienie przy gruncie ocenia się na około 2·10-9 hPa. Składa się głównie z neutralnego helu, chociaż nie wyklucza się obecności wodoru, argonu, tlenu i neonu w granicach tolerancji pomiarów.

Natężenie pola magnetycznego Merkurego jest około 3 razy większe, niż natężenie księżycowego pola magnetycznego i wynosi jeszcze na wysokości około 700 km około 98γ (0,001 Oe).

Merkury obiega Słońce w średniej odległości prawie 58 mln km w okresie około 88 dni ziemskich. Jeden obrót planety dookoła osi (tj. praktycznie doba gwiazdowa) trwa 58d,64617. Na podstawie tych okresów, przy zgodności skrętów obydwu ruchów można obliczyć, używając wzorów do obliczania okresów gwiazdowych i synodycznych, że doba słoneczna na Merkurym trwa około 176 dni ziemskich, czyli trzy merkuriańskie doby gwiazdowe i dwa tamtejsze lata.

Budowa Merkurego
fot. Budowa wewnętrzna Merkurego
(źródło: http://en.wikipedia.org/wiki/)
Merkury z sondy Mariner 10
fot. Merkury, zdjęcie złożone z kilku ujęć wykonanych przez sondę Mariner 10 z odległości 5380 tys. kilometrów, 29 marca 1974.
(autor: NASA)

Powolna rotacja Merkurego nie doprowadziła do deformacji globu. Planeta ma kształt prawie dokładnej kuli. Równik tej planety leży prawie dokładnie w płaszczyźnie jego orbity. Formacje występujące na powierzchni planety przypominają twory księżycowe. Są tu więc także tarasowe ściany kraterów, wewnątrz wielkich kraterów widać małe kratery i górki centralne. Terasy i piki występują już w kraterach o średnicy 14 km ( a na Księżycu dopiero od 50 km). Dowodami napięć powierzchniowych przy kurczeniu się globu są uskoki i skarpy ciągnące się setkami kilometrów. Rozrzut kraterów wtórnych odbywa się na obszarze około 5 razy mniejszym niż na Księżycu, co wyjaśnia się biorąc pod uwagę większą siłę ciężkości. Zachowały się również liczne ślady intensywnej działalności wulkanicznej, która nastąpiła po pierwotnym ciężkim "bombardowaniu" planety kosmolitami.

Przypuszcza się, że Merkury jest wewnętrznie zróżnicowany chemicznie, podobnie jak Ziemia. Promień żelaznego jądra planety ocenia się na około 80% jej promienia. Wyżej znajduje się skorupa krzemianowa o grubości około 500 - 600 km.

Fotografia po lewej stronie przedstawia Merkurego z odległości 233 000 km. Zdjęcie wykonała aparatura sondy Mariner 10 w dniu 29 III 1974 r. Terminator wypada na długość λ=20° W, a jasny brzeg tarczy - na λ=110° W. Największe widoczne kratery mają średnice około 200km.

Natomiast fotografia po prawej stronie przedstawia formacje meteorytowe i wulkaniczne na Merkurym. Zdjęcie zostało wykonane również przez sondę Mariner 10. Przedstawia Stary krater o głębokości 190 km, wypełniony przez gładkie równiny w 43° S i 55° W. Stosunkowo gładsze powierzchnie sugerują wylewy lawy wulkanicznej już po okresie powstania lejów kraterowych na całym obszarze. w okolicy południowego bieguna Merkurego znajduje się skarpa o zaciemnionym stoku o długości prawie 300 km. Przypuszczalnie powstała ona, jak wile innych tworów, wskutek kurczenia się planety. Powyżej skarpy po prawej stronie widać długi łańcuch małych kraterów i uskoków.

Ogólnie powierzchnia Merkurego, podobnie jak powierzchnia Księżyca, zachowała pełny przegląd form uderzeniowych - od olbrzymich basenów do całkiem drobnych kraterków.[2]

Kratery na Merkurym
fot. Merkury - usiana kraterami powierzchnia planety przypomina wyglądem Księżyc. Zdjęcie zrobione przez jedyny statek kosmiczny przelatujący w pobliżu tej planety - Mariner 10 - w 1974
(autor: NASA)

Powrót do góry

[3] Podstawowe dane
Charakterystyka orbity
Średnia odległość od Słońce 57 909 176 km (0,38709893 AU)
Obwód orbity 0,360 × 1012 m (2,406 AU)
Mimośród 0,20563069
Peryhelium 46 001 272 km (0,30749951 AU)
Aphelium 69 817 079 km (0,46669835 AU)
Rok gwiazdowy 87,96935 dni (0,240847 lat)
Obieg synodyczny 115,8776 d
Średnia prędkość orbitalna 47,36 km/s
Maksymalna prędkość 58,98 km/s
Minimalna prędkość38,86 km/s
Nachylenie orbity względem ekliptyki7,00487°
(3,38° względem równika słonecznego)
Satelity naturalne brak
Charakterystyka fizyczna
Średnica na równiku 4879,4 km (0,383 Ziem)
Powierzchnia 7,5 × 107 km2 (0,147 Ziem)
Objętość6,1 × 1010 km3 (0,056 Ziem)
Masa 3,3302 × 1024kg
Gęstość 5,427 g/cm3
Przyspieszenie grawitacyjne na równiku 3,701 m/s2 (0,376 g)
Prędkość ucieczki 4,3 km/s
Prędkość kątowa 10,892 km/h (na równiku)
Okres rotacji 58d 15h 26m
Deklinacja 61,45°
Albedo 0,06
Średnia temp. 623 K (dzień) 103 K (noc)
Temperatura powierzchni 90 K(min) 440 K(śred.) 700 K(max)
Skład atmosfery
Ciśnienie atmosferyczne 10-12 hPa
Tlen 42 %
Sód 29 %
Wodór 22 %
Hel 6 %
Potas 0,5 %
Argon, dwutlenek węgla,
woda, azot, ksenon,
krypton, neon
0,5 %

Powrót do góry


Źródła:

© Instytut Astronomii UZ