Jesteś tutaj

Roman Juszkiewicz (1952-2012)

Obrazek użytkownika Roman Juszkiewicz (1952-2012)
Profesor
prof. dr hab.
Roman Juszkiewicz (1952-2012)
Kosmologia
Opis:

Z przykrością informujemy, że dnia 28 stycznia zmarł nasz kolega i wieloletni pracownik profesor Roman Juszkiewicz. Pogrzeb odbył się 8 lutego (w środę) o godzinie 14.00, na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Miał 60 lat...

Zachęcamy do wysłuchania  wywiadu z Romanem udzielonego kilka lat temu podczas pobytu w Zielonej Górze. Wywiad został udostępniony dzięki uprzejmości Radia Zachód oraz red. Konrada Stanglewicza Wywiad (mp3)

Profesor ,,nieliniowy”

Tak właśnie określił Romana Juszkiewicza Bernard Jones w swoim referacie podsumowującym międzynarodowe warsztaty kosmologiczne, jakie zorganizowaliśmy w Warszawie w lipcu 2011 roku. Bernard poświęcił sporo miejsca w swoim wystąpieniu Romanowi, bowiem cały pomysł zorganizowania takiego naukowego spotkania w Warszawie wiązał się właśnie z nim. Roman bowiem już od 2010 roku borykał się z poważnymi problemami zdrowotnymi, które uniemożliwiały mu podróże zagraniczne. Dlatego postanowiliśmy, że jeżeli nie możemy zabrać Romana na konferencję, to zabierzemy konferencję do Romana. Niestety nagłe załamanie zdrowia prof. Juszkiewicza w kwietniu 2011 roku uniemożliwiło mu wzięcie udziału w tym zaplanowanym z myślą o nim spotkaniu. 

Profesor Jones wybrał Romanowi takie przezwisko z pełną premedytacją. Los bowiem sprawił, iż to właśnie Bernard Jones był recenzentem pierwszego naukowego artykułu, jaki Roman wysłał do Monthly Notices of Royal Astronomical Society, rozpoczynając w 1981 roku swoją międzynarodową karierę w kosmologii. Artykuł ten dotyczył analizy matematycznej i fizycznej rozwiązań równań perturbacyjnych opisujących ewolucję wielkoskalowych struktur we Wszechświecie w reżimie słabo nieliniowym. Do dziś zresztą po przeszło 30 latach praca ta ma swoją wagę i jest wciąż cytowana. Tak oto od pierwszego artykułu w angielskojęzycznym magazynie profesor „nieliniowy” nadał kształt i kierunek swoim badaniom. Spoglądając na pokaźny dorobek naukowy profesora Juszkiewicza nie mamy wątpliwości, że przezwisko „nieliniowy” jest jak najbardziej adekwatne.

Z rozmów z przyjaciółmi Romana jak również z analizy jego pierwszych prac widać jasno, iż Roman na początku swojej kariery zdecydował, że Wszechświat jest nieliniowy, i że on (Roman) postara się „wycisnąć” ile się da z tych nieliniowych równań. Niezaprzeczalnie osiągnął sukces wnosząc do współczesnej kosmologii liczne rozwiązania i wyniki pochodzące z perturbacyjnej analizy nieliniowej. Sukces towarzyszył Romanowi nie tylko jednak na tym polu, ale w każdym aspekcie kosmologii, którym się zajmował.

By zrozumieć lepiej co prowadziło prof. Juszkiewicza od sukcesu do sukcesu trzeba go poznać jako osobę. Przez przyjaciół oraz kolegów naukowców był postrzegany jako prawdziwy ,,bon viveur”, który doceniał doskonałość w każdej dziedzinie życia, poczynając od nauki a na jedzeniu i winie skończywszy. Roman nigdy nie robił niczego na „pół gwizdka” i ten perfekcjonizm stosował również w swojej pracy naukowej. Dzięki temu znakomita większość z ponad siedemdziesięciu artykułów jakie opublikował to doskonałe i wysoko cytowane prace.

Roman był uczniem wielkiego Jakowa Zeldowicza, pod przewodnictwem którego obronił pracę magisterską na Uniwersytecie im. Łomosonowa w Moskwie. W 1981 roku obronił doktorat na Uniwersytecie Warszawskim. Jego kariera szybko nabrała tempa i następne dziesięć lat spędził w prestiżowych zagranicznych ośrodkach naukowych współpracując min. ze słynnymi kosmologami takimi jak John Barrow, Jim Peebles, Marc Davis, Jeremiah Ostriker, Francois Bouchet czy Edmund Bertschinger. Pracował na Uniwersytetach w Cambridge i Sussex w Wielkiej Brytanii, później na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkely oraz w Instytucie Studiów Zaawansowanych w Princeton. Przed powrotem na stałe do Polski (w drugiej połowie lat 90-tych XX w.) był przez jakiś czas badaczem w tak uznanych Europejskich instytucjach jak Uniwersytet w Genewie i Institut d'Astrophysique de Paris. Jako profesor w Centrum Astronomicznym im. M. Kopernika w Warszawie (od 1981 roku) oraz na Uniwersytecie Zielonogórskim (od 2000 roku), był mentorem i nauczycielem wielu młodych astrofizyków i kosmologów z Polski jak i z Francji.

Podczas swojej bogatej kariery zasłynął z kilku bardzo ważnych i przełomowych wyników. Pod koniec lat 80-tych zeszłego wieku w pracach razem z Bertschingerem i Peeblesem pokazał, że przyjmowany wtedy powszechnie model „standard cold dark matter - SCDM” (standardowy model zimnej materii) w którym cała gęstość energii Wszechświata pochodziła od materii nierelatywistycznej (ciemnej i świecącej) prowadzi do poważnych sprzeczności z obserwacjami. Niedługo potem model ten został odrzucony i ostatecznie pod koniec lat 90-tych zastąpiony modelem „lambda cold dark matter – LCDM” (model zimnej ciemnej materii ze stałą kosmologiczną), w którym gęstość energii pochodząca od materii nierelatywistycznej jest znacznie niższa (na poziomie około 30% całkowitej gęstości energii). Razem ze swoimi francuskimi kolegami (F. Bouchet, F. Bernardeau i S. Colombi) sformułował a później rozwinął słabo-nieliniową teorię niestabilności grawitacyjnej. Aparat matematyczny tej teorii pozwalał badać perturbacyjnie procesy powstawania wielkoskalowej struktury Wszechświata dla niemalże dowolnego modelu kosmologicznego, co wcześniej było możliwe tylko przy użyciu symulacji komputerowych. Używając rachunku zaburzeń rozwinął również badania nad wielkoskalowymi polami prędkości galaktyk, co pozwoliło mu na „zważenie” Wszechświata. W 2003 roku Roman razem z Hume Feldmanem oraz innymi współpracownikami opublikował pracę, gdzie donosił o oszacowaniu całkowitej ilości materii nierelatywistycznej we Wszechświecie. Oczywiście takie szacunki były znane już wcześniej, co jednak było istotne w swojej pracy Feldman i Juszkiewicz zaproponowali, a następnie zastosowali do tego pomiaru całkowicie niezależną metodę opartą o zjawiska fizyczne, które do tej pory nie były używane w tego typu oszacowaniach. Co więcej wartość podana przez Feldmana i Juszkiewicza była zgodna z oszacowaniami innych autorów, jednak jej uzyskanie nie wymagało poczynienia szeregu pośrednich założeń (priorów), czego wymagały pozostałe używane ówcześnie metody. Profesor Juszkiewicz prowadził także badania nad mikrofalowym promieniowaniem tła (pierwotnej poświacie pozostałej po Wielkim Wybuchu), statystyką wysokiego rzędu momentów pól kosmicznych, topologią Wszechświata oraz zmodyfikowaną grawitacją, uzyskując w tych badaniach ważne przyczynki.

Wszędzie, gdzie Roman się pojawiał nawiązywał serdeczne znajomości i przyjaźnie i dawał się poznać nie tylko jako wspaniały uczony ale również jako serdeczny i ciepły „dusza człowiek”. Miał dar błyskawicznego nawiązywania znajomości i zjednywania sobie ludzi, ze wszystkim od razu też przechodził na „per ty” i był zawsze duszą towarzystwa. Dał się poznać nie tylko jako ekspert od wykwintnej matematyki ale również od wykwintnego jedzenia i najlepszych win. Przyjaciele często żartowali, że w każdym nowym mieście do jakiego przybywał profesor Juszkiewicz błyskawicznie znajdował urokliwe kawiarnie i restauracje, często nieznane miejscowym naukowcom, w których to uwielbiał przesiadywać i pracować. W osobie Romana tracimy nie tylko wielkiego uczonego, lecz również wspaniałego przyjaciela. Ciepłego i przyjaznego człowieka, który nieustannie zadziwiał nowymi pomysłami oraz wspaniałymi opowieściami. Lecz przede wszystkim człowieka, który uwielbiał życie i zarażał wszystkich swoją pozytywną energią, gdziekolwiek by się nie pojawił. Taki właśnie profesor „nieliniowy” zostanie na zawsze w naszej pamięci.

Wojciech Hellwing, Durham, zima 2012

były doktorant prof. Juszkiewicza

 

 fot.  Krzysztof Świtała (2010r.)

 
Wyróżnienia:
Staże:
Granty:
Osiągnięcia: